Zarządzanie gospodarką leśną a norma FSC/PEFC

Gospodarka leśna

Konieczność właściwego zadbania o otaczające nas środowisko oraz redukcję negatywnego wpływu przemysłu na ekosystem i światowe zużycie energii podkreślana jest wielokrotnie przez różnorodne organizacje światowe, a nawet same standardy ISO takie jak standardy zarządzania środowiskowego czy zarządzania energią.

Są jednak branże, które choć znacząco wpływają na środowisko nie zostały ujęte bezpośrednio w międzynarodowych standardach ISO i jedną z tego typu branż jest bez wątpienia branża drzewna. Niekontrolowana wycinka lasów i niszczenie naturalnych ekosystemów wielu zagrożonych gatunków zwierząt i roślin jest dziś realnym problemem, któremu należy przeciwdziałać poprzez uświadamianie społeczeństwa i wprowadzanie systemów certyfikacji umożliwiających sprawdzenie pochodzenia dostępnych na rynku produktów drewnianych. Najważniejszą certyfikacją w obrębie branży drzewnej jest obecnie certyfikacja FSC/PEFC. Jak norma ta wpływa na zarządzanie gospodarką leśną i jakie znaczenie odgrywa dziś dla ogólnoświatowych działań na rzecz ochrony środowiska?

Norma FSC/PEFC dla produktów drewnianych

Norma FSC/PEFC składa się formalnie z dwóch części, które wspólnie tworzą strategię działania w kierunki zrównoważonej gospodarki leśnej, skutecznego zarządzania materiałem drzewnym oraz zarządzania światowymi zasobami leśnymi przez właścicieli lasów. Rozważając wpływ normy FSC/PEFC na zarządzanie gospodarką leśną warto skupić się na poszczególnych wymaganiach każdej z części norm, otrzymując pełen obraz działań jakie ta promuje wśród firm operujących w obrębie branży drzewnej. I tak standardy FSC nawołują do konieczności przejęcia przez przedsiębiorstwa pełnej kontroli nad łańcuchem dostaw surowca i ekologicznego wykorzystywania zarówno drzewa pozyskanego z zasobów naturalnych, jak i z odzysku.

Produkcja drewna i wykorzystywanie zasobów leśnych powinno odbywać się całkowicie transparentnie na przestrzeni całego procesu produkcyjnego, tak by identyfikacja źródła pochodzenia drzewa czy tego jak było traktowane podczas produkcji była zawsze możliwa. Przedsiębiorstwa, które będą w stanie potwierdzić swoją zgodność z założeniami FSC i przyczynią się do faktycznej poprawy przejrzystości branży drzewnej uzyskają certyfikat zrównoważonej gospodarki leśnej FSC.[1]

Podczas tworzenia standardów i wymagań obowiązujących w ramach certyfikacji FSC skupiono się przede wszystkim na źródłach pozyskania materiałów drzewnych wykorzystywanych w światowej produkcji mebli, opakowań i innych produktów pochodzenia drzewnego, przy czym wymagania normy dotyczą nie tylko drewna pozyskiwanego bezpośrednio z lasów, ale też półproduktów drzewnych, odpadów czy materiałów drewnopochodnych pozyskiwanych z recyklingu.

Certyfikacja zakłada podział możliwych do certyfikacji produktów trzy grupy, dla których przyznawane są różne etykiety zgodności z normą FSC: FSC 100% to etykieta obejmująca produkty pochodzące w całości z materiałów pozyskiwanych z certyfikowanych lasów, FSC Mix jest przyznawana dla produktów wykonanych z certyfikowanego drewna pochodzącego z odzysku, natomiast FSC Recycled to etykieta dedykowana dla producentów angażujących się w ideę recyklingu zasobów leśnych.

Drugą z wspomnianych stron certyfikacji FSC/PEFC są wymagania dla zarządców lasów, wśród których najważniejsze obejmują konieczność weryfikacji pochodzenia drewna na każdym etapie jego przetwarzania. Norma PEFC obowiązuje w całym łańcuchu dostaw drewna, zapewniając produkcję wyrobów drewnianych z poszanowaniem standardów ekologicznych, społecznych i etycznych. Podobnie jak w przypadku stosowanych przez FSC różnych wariantów etykiet dla produktów drzewnych, certyfikaty PEFC można podzielić na dwa podstawowe typy certyfikatów przyznawane w zależności od roli danej firmy w łańcuchu przemysłowym.

PEFC wyróżnia więc certyfikaty dla podmiotów zarządzających lasami oraz dla firm wykorzystujących materiały drzewne w swojej produkcji. PEFC: Gospodarka Leśna to certyfikat, który przyznaje się firmom samodzielnie zarządzającym zasobami leśnymi i chcącym opracować politykę swojej działalności w oparciu o stosowne przepisy i wymogi. PEFC: Kontrola Legalności Pozyskiwania Drewna to z kolei certyfikat przyznawany każdej firmie zajmującej się obrotem lub wykorzystaniem produktów z drewna działającej wedle zasad określonych w wymogach certyfikatu.[2]

Założenia normy FSC/PEFC

Wśród podstawowych założeń organizacji FSC ujętych we wprowadzonym przez nią systemie certyfikacji podkreślona została między innymi konieczność ochrony lasów przed nielegalnym użytkowaniem i wycinką, ochrony terenów leśnych przed zamieszkaniem, a także przyznania praw do użytkowania terenów leśnych ludności tubylczej. Często zdarza się, że to właśnie tubylcy związani mocno z naturalnym ekosystemem swojego miejsca zamieszkania zadbają o lasy lepiej, niż zewnętrzna organizacja nastawiona wyłącznie na czerpanie zysków.

FSC podkreśla też, że konieczne jest zagwarantowanie pełnej ochrony zdrowia i bezpieczeństwa pracowników kontrolujących stan i bezpieczeństwo terenów leśnych oraz szkolenia ich pod kątem ochrony rzadkich gatunków roślin i zwierząt zamieszkujących dane tereny leśne. Certyfikacja FSC zakłada, że przedsiębiorstwa będą w stanie zastosować nowe rozwiązania technologiczne tak, by ograniczyć zastosowanie środków chemicznych i biologicznych szkodliwych dla zasobów leśnych, zgodnie z zasadami zrównoważonej gospodarki leśnej.[3]

Certyfikacja FSC/PEFC – komu jest dedykowana?

Do standardów promowanych przez certyfikat FSC/PEFC może aspirować dziś każdy producent wykorzystujący w swojej produkcji drzewo lub produkty pochodzenia leśnego oraz każdy zarządca terenów leśnych, który chce zagwarantować że pochodzące z jego lasów drewno zostało wycięte i przygotowane z poszanowaniem standardów FSC/PEFC. Etykiety, o których mowa wcześniej mogą pojawiać się na meblach, papierze, podłogach, oknach, drzwiach i instrumentach muzycznych, a nawet produktach pochodzenia drzewnego i leśnego takich jak syrop klonowy, kauczuk czy niektórych orzechach.

Jak certyfikacja FSC/PEFC wpływa na gospodarkę leśną?

Celem certyfikacji FSC/PEFC jest ogólna poprawa jakości gospodarki leśnej i zwiększenie kontroli nad ilością i jakością drewna wykorzystywanego dziś w produkcji na światową skalę na każdym etapie jego przetwarzania. Certyfikaty FSC i PEFC pozwalają nie tylko uregulować kwestie związane z zarządzaniem zasobami leśnymi i prowadzeniem odpowiedniej, zrównoważonej gospodarki leśnej w obszarach najbardziej podatnych na nielegalną wycinkę i niszczenie naturalnej równowagi ekologicznej, ale też wypracować przejrzystą formę istotnej z punktu widzenia transparentności branży drzewnej i drogi, jaką każdy pojedynczy kawałek drewna przebywa po wycince.

Norma FSC/PEFC nawołuje do maksymalnego skupienia na minimalizacji marnotrawstwa, eliminacji ryzyka związanego z niekontrolowanym wyniszczaniem i wycinką lasów oraz na prowadzeniu kampanii promujących lepsze zarządzanie zasobami leśnymi na całym świecie. To dzięki niemu możliwe będzie zachowanie właściwego poziomu zalesienia Ziemi i zabezpieczenie równowagi ekologicznej współczesnego świata. Choć więc wiele firm uważa, że ich pojedyncze działania nie mają większego wpływu na ogólnoświatowe zasoby leśnie, w praktyce każde działanie na rzecz ochrony lasów ma realny wpływ na ich obecny stan i bezpieczeństwo. Wiedzą o tym coraz lepiej także konsumenci, którzy podejmując świadome decyzje zakupowe coraz częściej zwracają uwagę na oznaczenia certyfikatów na opakowaniach i podobnie w przypadku produktów drewnianych rezygnują z tych, o których jakości nie mogą dowiedzieć się w sposób łatwy, przejrzysty i formalnie potwierdzony odpowiednim oznaczeniem jakości.

[1] https://www.dekra-certification.com.pl/certyfikacja-fsc-i-pefc.html

[2] https://certyfikowanedrewno.pl/typy-certyfikatow-fsc-i-pefc/

[3] https://www.dnvgl.pl/assurance/systemy-zarzadzania/wywiad-fsc-pefc.html